Jesienne zmęczenie w perimenopauzie: jakie badania warto rozważyć z lekarzem

Jesienne zmęczenie w perimenopauzie: jakie badania warto rozważyć z lekarzem

Listopad. Budzik dzwoni, a ty czujesz się, jakbyś w ogóle nie spała. Łatwo zrzucić to na ciemność i hormony często jest w tym trochę racji. Zmęczenie ma jednak wiele możliwych przyczyn, a część z nich da się sprawdzić prostym badaniem krwi. Według autorów badania opublikowanego w CMAJ zmęczenie zgłasza od 14% do 27% pacjentów w podstawowej opiece zdrowotnej, a kobiety wspominają o nim trzy razy częściej niż mężczyźni.

Perimenopauza tłumaczy dużo, ale nie wszystko

W dużym badaniu Mayo Clinic i aplikacji Flo (17 494 osoby ze 158 krajów, 2026) zmęczenie, zmiany nastroju i problemy ze snem należały do najważniejszych doświadczeń perimenopauzy. To dane z ankiety użytkowniczek aplikacji, więc pokazują skalę doświadczeń, a nie ich przyczyny. Te same objawy mogą mieć źródło, które leczy się inaczej niż hormonami, dlatego przy zmęczeniu trwającym tygodniami warto zacząć od podstaw.

Ferrytyna i morfologia: częsty trop u kobiet, które jeszcze miesiączkują

Obfite miesiączki bywają w perimenopauzie częste. Przegląd wytycznych z 2021 roku podaje, że obfite krwawienia dotyczą około 18-38% kobiet w wieku rozrodczym i mogą być częstsze przed menopauzą. Kobiety z obfitymi krwawieniami tracą z każdym cyklem średnio 5-6 razy więcej żelaza niż kobiety z prawidłowym krwawieniem. Zapasy żelaza ocenia się ferrytyną, a niedokrwistość morfologią.

Niedobór żelaza może męczyć także bez niedokrwistości. W badaniu opublikowanym w CMAJ w 2012 roku 198 kobiet w wieku 18-53 lat, z niewyjaśnionym zmęczeniem, ferrytyną poniżej 50 µg/l i prawidłową hemoglobiną, przez 12 tygodni dostawało żelazo (80 mg elementarnego żelaza dziennie) albo placebo. Wynik skali zmęczenia spadł o 47,7% w grupie żelaza i o 28,8% w grupie placebo (różnica 18,9%; p = 0,02). Przegląd systematyczny z 2018 roku (4 badania, 714 osób) pokazał ten sam kierunek: mniejsze zmęczenie zgłaszane przez uczestników (SMD -0,38), ale bez poprawy obiektywnej wydolności fizycznej.

Są tu zastrzeżenia. Badania dotyczyły kobiet z miesiączkami, więc nie przenosi się ich wprost na kobiety po menopauzie. Próg 50 µg/l nie jest jedynym: w części prac niedobór definiuje się jako ferrytynę poniżej 15 ng/ml, więc wynik trzeba oceniać z lekarzem, a nie samodzielnie. Autorzy badania z CMAJ proponowali też sprawdzić markery po 6 tygodniach leczenia, więc żelazo najlepiej przyjmować z kontrolą.

Ciekawe dane daje brytyjski audyt 16 889 zleceń badań przy zmęczeniu (2019). Ferrytynę zlecano rzadko, w 9,4% przypadków, a wynik był nieprawidłowy w 26% z nich. Ferrytynę zlecano jednak wybiórczo, więc ta liczba nie mówi, jaki odsetek zmęczonych kobiet ma niedobór.

TSH: standardowe badanie przy niewyjaśnionym zmęczeniu

Brytyjskie zalecenia NICE CKS dotyczące zmęczenia u dorosłych wymieniają wśród badań pierwszego rzutu między innymi morfologię, TSH i ferrytynę. W cytowanym audycie TSH zlecano w 80% przypadków, a nieprawidłowy wynik miała jedna na dziesięć osób. Zakres badań w Polsce ustala lekarz, ale warto wiedzieć, że TSH należy do podstawowego zestawu.

Witamina B12: tylko wtedy, gdy są powody

Niedobór witaminy B12 występuje u około 2-3% dorosłych w USA. Do czynników ryzyka należą zaburzenia wchłaniania, dieta bez produktów zwierzęcych, starszy wiek oraz leki: metformina i inhibitory pompy protonowej (w metaanalizie z 2023 roku stosowanie IPP wiązało się z niedoborem, OR 1,42). Objawy mogą obejmować zmęczenie, mgłę mózgową, obniżony nastrój i neuropatię.

Zalecenia nie przewidują badania przesiewowego u wszystkich. B12 warto oznaczyć, gdy występuje co najmniej jeden czynnik ryzyka i co najmniej jeden objaw. Drętwienie lub mrowienie rąk i stóp oraz zaburzenia równowagi wymagają konsultacji niezależnie od zmęczenia, bo objawy neurologiczne mogą się utrwalić, jeśli niedobór pozostanie nieleczony.

Dlaczego nie suplementować na ślepo

Przegląd narracyjny z 2020 roku o witaminach i minerałach a zmęczenie wskazuje, że korzyść z suplementacji widać głównie u osób z niedoborem. Wiele badań włączało uczestników bez oceny wyjściowego stanu odżywienia, więc część z nich miała już dość danego składnika i suplement niczego im nie dawał. Praktyczny wniosek: najpierw wynik, potem decyzja.

Jak przygotować się do wizyty

Zanotuj, od kiedy trwa zmęczenie i czy budzisz się w nocy od uderzeń gorąca. Zapisz długość cykli i to, czy miesiączki są obfite lub dłuższe niż zwykle. Wymień leki, w tym metforminę i leki na zgagę, oraz opisz swoją dietę.

Pilnie skonsultuj się z lekarzem, jeśli pojawią się bardzo obfite krwawienia, duszność, kołatanie serca, omdlenia, drętwienie rąk i stóp, niezamierzona utrata masy ciała albo gorączka.

Powrót do blogu

Zostaw komentarz

Pamiętaj, że komentarze muszą zostać zatwierdzone przed ich opublikowaniem.